Kompetentna obserwacja

2019-05-04

Kompetentna obserwacja

Narzędzia poznawcze świata biznesu nie kosztują fortuny. Na etapach tworzenia idei i projektowania nowego biznesu innowatorzy nie mają zwykle wielkich pieniędzy, by badać rynek. Istotne jest jednak głębokie rozpoznanie potrzeb nabywców, użytkowników i wszelkich innych osób mogących mieć związek z formułowaną propozycją wartości. To warunek konieczny stworzenia produktu, który ma szansę odnieść sukces rynkowy.

Na etapach tworzenia idei i projektowania nowego biznesu innowatorzy nie mają zwykle wielkich pieniędzy, by badać rynek. Istotne jest jednak głębokie rozpoznanie potrzeb nabywców, użytkowników i wszelkich innych osób mogących mieć związek z formułowaną propozycją wartości. To warunek konieczny stworzenia produktu, który ma szansę odnieść sukces rynkowy.


Obserwacja jest tanią i skuteczną metodą wczucia się w sytuacje osób związanych z naszą ideą biznesową. Nie musi ona mieć charakteru ściśle naukowej obserwacji, gdzie liczy się konkretny przedmiot obserwacji, warunki, w jakich się odbywa i liczba obserwowanych zdarzeń, by wnioskowanie oparte było na regułach statystyki. Zamiast tego wszystkiego formułuje się postulat jej kompetentności. Odnosi się on do obserwatora. We współczesnych laboratoriach obserwacji dokonują asystenci, zaś profesorowie ciągną z nich wnioski. Podobnie działają przedsiębiorstwa zawodowo trudniące się obserwacją rynków.


Pierwszy raz usłyszałem o „kompetentnej obserwacji” (skillful observation) od autorów „Strategii Błękitnego Oceanu”, ale jest to aktywność znana od dawna – tyle tylko, że nie zawsze mówi się o niej, jako usystematyzowanej metodzie poznawczej. Oprócz opisanego niedawno przypadku w naszym blogu warto pokusić się o obejrzenie w Youtube krótkiego reportażu BBC z firmy IDEO, (wystarczy wygooglować „shopping cart Ideo”, by znaleźć). Zobaczycie tam wszystkie opisane tutaj elementy kompetentnej obserwacji poczynionej, by od nowa zaprojektować wózek sklepowy. Może rezultat tej pracy na pokaz i życzenie stacji telewizyjnej Was nie zachwyci, ale metoda ich pracy warta jest uwagi.


W kompetentnej obserwacji precyzyjne przygotowanie obserwacji zastępuje przygotowanie samego obserwatora do wyjścia „w teren” i obserwowania interesujących go spraw. Sami stajecie się obserwatorami i zarazem fachowcami od wnioskowania na podstawie tego, co zaobserwowaliście.


Ja działa kompetentny obserwator? Świetnie oddaje jego pracę słowo „zanurzenie”. Obserwacja powinna odbywać się „od środka” z tzw. „wejściem w buty” osób obserwowanych. To oczywiście sugeruje, że przedmiotem obserwacji są zachowania ludzi w interakcji z przedmiotami. Klientów, sprzedawców, serwisantów z interesującymi nas produktami. Także zachowania tzw. nie-użytkowników, którzy są często źródłem wiedzy na temat tego, czego brakuje obecnym rozwiązaniom proponowanym użytkownikom.


Obserwacja w stanie zanurzonym pozwala nie tylko dobrze wczuć się w emocje obserwowanych osób (warstwa emocjonalna jest ważna na wstępnym etapie badania rynku, bo pomaga następnie zaprojektować warstwę materialną – konkretny produkt). Bycie w środku zdarzeń umożliwia szeroki kąt obserwacji – zauważanie kontekstów interakcji ludzi z materią, rzeczy i zdarzeń istotnych, choć nie dostrzeganych przez bezpośrednich uczestników obserwowanych zdarzeń.


Zaletą „zanurzonej” obserwacji jest okazja do zadawania pytań obserwowanym podmiotom w miejscu interesujących nas zdarzeń i w odniesieniu do konkretnych ich zachowań i doświadczeń. Prosząc o wyjaśnienia angażujemy obserwowanych i możemy dowiedzieć się więcej, niż nagabując te osoby w innych miejscach i poza czasem, w którym doświadczali swojego związku z interesującym nas problemem. Zapytani mogą zademonstrować nam na żywo swoje perypetie z interesującymi nas produktami nawet, jeśli podczas obserwacji akurat nie pojawiały się problemy. Mogą zwrócić naszą uwagę na szczegóły, których sami nie dostrzegliśmy. Klient przy sklepowej półce, czy serwisant w warsztacie jest autentyczniejszy w swoich reakcjach na nasze pytania, niż ta sama osoba w głębi wygodnego fotela we własnym domu. My tez nie musimy głowić się nad przygotowaniem kompletnego zestawu pytań, bo podpowiada je sama obserwacja. Naukowiec na myśl obserwatora wpływającego na przedmiot obserwacji złapie się za głowę, ale w kompetentnej obserwacji w świecie biznesu nie ma nic w tym złego.


Od statystycznej istotności obserwowanych zdarzeń ważniejsza staje się kompetencja obserwatora w zakresie oddzielania rzeczy istotnych dla Waszego projektu – filtrowania ich z całej masy obserwowanych szczegółów. Oczywiście – dłuższa obserwacja, przeprowadzona w większej ilości miejsc i z udziałem większej liczby uczestników daje większą pewność co do uzyskanych rezultatów i wyciągniętych wniosków. Choć nie jest metodą czysto naukową, kompetentna obserwacja jest wartym do zastosowania narzędziem biznesowym, o wysokiej wartości w relacji do kosztów.

 

Autor: Jarosław Szewczyk

 

  Jarosław na LinkedIn